Tüm Yazılar
İnsanin İki Mühim Meselesi
Adem’in yaratılışı ile ilgili kıssada, Şeytan ona ve eşine şu şekilde vesvese veriyor: فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُ۫رِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْاٰتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهٰيكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ اِلَّٓا اَنْ...
Yazıyı Oku→Halat ve İğne
Aşağıdaki ayette iğneden neyin geçemediği hususunda tefsir tarihinde ilginç bir detay tartışılmış. اِنَّ الَّذ۪ينَ كَذَّبُوا بِاٰيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ اَبْوَابُ السَّمَٓاءِ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتّٰى يَلِجَ ا...
Yazıyı Oku→Dini Parçalamak
الَّذ۪ينَ فَرَّقُوا د۪ينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعاً “Dinlerini parçalayanlar ve fırkalara ayrılanlar (var ya)...” 6:159, 30:32 Varlık anlayışı ve insanın tanımı farklılık göstermeye başlayınca, bir noktadan sonra yolların ayrılması da kaçınılmaz oluyor....
Yazıyı Oku→Meleklerin, Rabbin ve Ayetlerin Gelmesi
Aşağıdaki ayet iman etmek için beklemememiz gerektiğini ve son ana kadar beklemenin helak olma riskini içerdiğini haber veriyor: هَلْ يَنْظُرُونَ اِلَّٓا اَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلٰٓئِكَةُ اَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ اَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ اٰيَاتِ رَبِّكَۜ يَو...
Yazıyı Oku→Acz ve Fakr
Acz ve fakr, hem Kur’an’ın hem de Risale-i Nur’un en temel kavramları arasında. Nursi bu iki kavramı beraber kullandığı her yerde “fakr ve acz” yerine “acz ve fakr” demeyi tercih ediyor. Aczin fakrdan önce gelmesi önemli. O halde, bu sıraya riayet e...
Yazıyı Oku→Neden biricik olmayı istiyoruz?
Neden kendimizi kendimize özgü bir tarzda ifade etmek ve daha önce başkalarının yapmadığı yeni şeyleri ortaya koymak istiyoruz? Otantik benliğimizi keşfetmemiz neden bu kadar önemli? Bunu yapamadığımızda neden mutsuz oluyoruz? Bu sorulara farklı cev...
Yazıyı Oku→Muhsin kime denir?
Hem Yusuf’a (asm) hem de Musa’ya (asm) ilim ve hikmet muhsin olmaları sebebiyle verilmiş: وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهُٓ اٰتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًاۜ وَكَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِن۪ينَ “(Yusuf) Erginlik çağına erişince, kendisine hüküm ve ilim verdik. İ...
Yazıyı Oku→Keşfin Keşfi
Arapça’da keşefe (كَشَفَ) fiili “perdeyi kaldırmak” demek. Türkçe’den bildiğimiz keşif de aynı kökten geliyor. Varlıkta saklı bir sırrı keşfettiğimizde, onun üstündeki cehalet perdemizi kaldırmış oluyoruz. Bu kelimenin perdenin kalkması anlamı göreb...
Yazıyı Oku→İnsanın Suni Sanatı
Sanat deyince aklımıza güzel sanatlar (fine arts) geliyor. Halbuki kelimenin orijinal anlamı üretim. Mesela, aynı kökten gelen sanayi kelimesi orijinal anlama daha yakın. Her sanatkar, özellikle de tüm sanatkarların sanatkarı olan Sani (الصانع), sana...
Yazıyı Oku→Bacakların Göründüğü Gün
Kur’an’da bacakların / baldırların açılmasıyla ilgili şöyle bir ifade var: يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ اِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَط۪يعُونَ “O gün bacaklar görünür ve secdeye davet edilirler, fakat takat getiremezler.” 68:42
Yazıyı Oku→Libasın Önemi
Libas Arapça’da elbise demek. Hayvanların fıtri bir elbisesi olduğundan, onlar ayrı bir elbiseye ihtiyaç duymuyor. İnsan ise dünyaya geldiği andan itibaren üzerine bir örtü veya elbise giymek durumunda, zira diğer canlıların aksine o tamamlanmamış bi...
Yazıyı Oku→İrade Sıfatı ve Muhtar İsmi
Allah’ın bir şeyleri “ihtiyar” ettiği sadece 28:68’de geçiyor: وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَٓاءُ وَيَخْتَارُۜ مَا كَانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ “Rabbin dilediğini yaratır ve (hayırlı olanı) seçer. (Hayır hususunda) tercih onlara ait değildir.”
Yazıyı Oku→İki Deniz
Musa’nın (asm) Hızır’la buluşması iki denizin birleştiği yerde gerçekleşiyor (18:60). Buluşmanın neden orada gerçekleştiğini anlamak için öncelikle iki denizden neyin kastedildiğini anlamamız lazım. Bunun için de iki denizden bahseden şu ayetleri de...
Yazıyı Oku→Hızır’a Sabretmek
Hızır kıssasının ana çerçevesinin sabır olduğu söylenebilir. Hızır daha en baştan sabır meselesini gündeme getiriyor; Rasulullah (asm) da sonrasında "Musa sabredebilseydi..." demiş. Demek ki sabır bu kıssanın ana ekseninde. Bunu ahşap bir geminin omu...
Yazıyı Oku→Kanun ve Namus
Kanun ve namus kelimelerinin Arapça sözlük anlamı yaklaşık aynı. Namusun Türkçe’deki kullanımı ise biraz farklılık arzediyor. Bu yazıda namusun bu iki anlamı arasındaki bağı ve bunların kanunla olan ilişkisini irdeleme niyetindeyim. Beni bu konuya aş...
Yazıyı Oku→Anti-kırılgan
Anti-kırılgan, ingilizce antifragile teriminin türkçesi. Bu terimden neyin kastedildiğinin detayı için Antifragile başlıklı kitaba bakılabilir. Kısaca: "Antifragility is a property of systems in which they increase in capability to thrive as a result...
Yazıyı Oku→İhtiyaç, İştiyak ve İhtisas
İhtiyaç ve Fakriyet başlıklı yazıda ihtiyaçlarımızın varoluşsal fakriyetimiz ile olan ilişkisine değindim. Bekaya olan mutlak ihtiyacımızdan beslenen fakriyetimiz bizi ahirete imana bağlıyor. İhtiyaçlarımızın ahirete bakan bu güzel vechesinin yanında...
Yazıyı Oku→Dopaminin Bize Anlattıkları
Nörobilim (neuroscience) ve pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) hakkında hayvanlar üzerinde yapılan bazı bilimsel çalışmalarda ödüllerin sinir ileticisi (neurotransmitter) olarak bilinen dopaminin ne zaman salgılandığı incelenmiş. Bu çalışm...
Yazıyı Oku→Nun-Za-Ra (نظر) Kökünü Paylaşan Önemli Kavramlar
Arapça’da نظر kökünü paylaşan pek çok kelime var. Bizi en çok ilgilendiren kavram nazar. Manayı ismi ve manayı harfi nazar dediğimizde, iki teorik bakış açısını kastediyoruz. Nazar etmek, bakmak demek. Bu bir şeye sathi bir bakış da olabilir, imani b...
Yazıyı Oku→Maymunlar ve Domuzlar
قُلْ هَلْ اُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِۜ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَاز۪يرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ De ki: “Allah nezdinde yeri bundan daha kötü olanı size bildireyim mi? Al...
Yazıyı Oku→Yahudi “Problemi”
Konu İsrail olduğunda, genellikle içimizde nefretten başka bir duygu bulamıyoruz. Eskiden beri dünyanın bu kadar katliama ve haksızlığa nasıl duyarsız kalabildiğini anlamakta zorlanırım. İçinde yaşadığım şartların da etkisiyle, son zamanlarda karşı t...
Yazıyı Oku→İbrahim’in Cesareti
İbrahim (asm) 6:76-78’de sırasıyla önce yıldıza, sonra aya ve en son da güneşe “benim Rabbim işte bu” diyor. Mealler neredeyse istisnasız olarak parantez içinde “öyle mi?” sorusunu ekliyorlar. Halbuki ayetin orijinalindeki ifade soru cümlesi değil. B...
Yazıyı Oku→İlk Hayat
وَبَدَاَ خَلْقَ الْاِنْسَانِ مِنْ ط۪ينٍ "İnsanı yaratmaya çamurdan (kilden) başladı." 32:7 Bu ayet tikel bir insanın yaratılmasından ziyade, tüm insanlığın, hatta tüm hayatın atası olan ilk tek hücreli canlının yaratılmasında kil dediğimiz çeşitli mi...
Yazıyı Oku→Kur’an Ayetlerindeki Zorluk Sırası
Bir soru: “Kur’an’da ve Kur’an’ın bir tefsiri olan Risale-i Nur’da yaratılış hakkında tefekküre ciddi bir teşvik var. Kendimizde ya da muhatap oldugumuz insanlarda “ya tamam anladık, bunları biliyoruz; bitkiler, hayvanlar, kuşlar, yağmur, bulutlar, h...
Yazıyı Oku→Cüzi irade ve sebepler var mı, yok mu?
İngilizce bilmeyenlerden özür dileyerek, bu yazıda “Islam, Causality, and Freedom” başlıklı kitabın Said Nursi hakkındaki yorumlarına bazı eleştirilerde bulunacağım. Amacım yanlış anlaşılması mümkün bazı noktaları hem kendim hem de bu konulara ilgi d...
Yazıyı Oku→Fıtratın İnfitarı
Ragıb-el İsfahani’ye göre فَطْر kelimesinin asıl anlamı bir şeyi uzunlamasına yarmak. Şu ayetteki kullanım bu anlamla örtüşüyor: اَلسَّمَٓاءُ مُنْفَطِرٌ بِه۪ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا “(O gün) sema yarılmıştır. Allah’ın va’di gerçekleşmiştir.” 73:18
Yazıyı Oku→Getirilen İddia
لَا تَحْسَبَنَّ الَّذ۪ينَ يَفْرَحُونَ بِمَٓا اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ “Getirdikleri ile böbürlenen ve yapmadıkları işlerle övülmeyi seven ki...
Yazıyı Oku→Hebae Mensur
وَقَدِمْنَٓا اِلٰى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَٓاءً مَنْثُورًا “Onların yaptıkları amellerine yöneldik ve onları dağılmış zerreciklere (hebâ-i mensûra) çevirdik.” 25:23 Bu ayet genelde Yaratıcının kıyamette inanmayanların amellerini de...
Yazıyı Oku→Neshedilen ve Neshedilmeyen Ayetler
Hükümlerin ve ayetlerin nesh (iptal) edilmesi konusu şu parça bağlamında şu derste gündeme gelmiş: “Çünkü, fer'î hükümlerden biri, bir zamanda maslahat iken, diğer bir zamana göre mazarrat olur. Veya bir ilâç, bir şahsa devâ iken, şahs-ı âhere dâ' ol...
Yazıyı Oku→Kur’an’ın Evveli ve Ahiri, Zahiri ve Batını
İşarat-ul İcaz’da Bakara 2:4’ün وَالَّذ۪ينَ يُؤْمِنُونَ بِمَٓا اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَٓا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَۚ kısmının tefsiri hakkında yapılan şu derste Kur’an ile kainatın ve risaletin beraber düşünülmesi gereğine dair vurgular yapılmış. Bu vurgu...
Yazıyı Oku→Hz. Süleyman'ın Tartışmalı Duası
Süleyman’ın (asm) aşağıdaki duası çok tartışmaya sebep olmuş: قَالَ رَبِّ اغْفِرْ ل۪ي وَهَبْ ل۪ي مُلْكاً لَا يَنْبَغ۪ي لِاَحَدٍ مِنْ بَعْد۪ي “(Süleyman) dedi: ‘Rabbim beni bağışla. Bana, benden sonra kimseye nasip olmayacak bir mülk ver.’” 38:35
Yazıyı Oku→Alak
خَلَقَ الْاِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ “O, insanı bir alak’tan yarattı.” 96:2 Alak (عَلَق) kelimesi bu zamanda embriyo şeklinde çevriliyor ve Türkçe’de kullanılan alâka ve muallak kelimeleri ile aynı kökü paylaşıyor. Ragıb-el İsfahani’ye göre bu kelime “bir...
Yazıyı Oku→İnsanın Secdesi
İnsanın secdesi meleklerin insana secdesi (2:30) ile başlıyor. Yani tüm aleme insanın Rabbin esmasını tanıyıp tanıtması için varlık verilmiş. Yusuf (asm) "güneşin (rüyamda) bana secde ettiğini görüyorum" diyerek bunu kastediyor. Alemdeki her bir şey...
Yazıyı Oku→Büyük ve Küçük Harfler
Mesnevi-i Nuriye’de şöyle bir parça var: İ'lem eyyühe'l-aziz! Görüyoruz ki, Sâni-i Hakîmin, efrad ve cüz'iyatın tasvirinde büyük büyük tefennünleri [çeşitlilik] vardır. Evet, hayvanların pek büyük ve pek küçükleri olduğu gibi, kuşlarda, balıklarda, m...
Yazıyı Oku→Mümkin Vacib ve Mümkin Mümkün
Biz varlığı mümkin, ona varlık vereni de Vâcib-ul Vücud diye biliyoruz, ki bu da varlığı O’nun zati vücudu ve mümkinata varlık vermesi olmadan açıklayamıyoruz demek. Vâcib sıfatını hiçbir zaman varlığın kendisi için kullanmıyoruz. Bununla beraber, vâ...
Yazıyı Oku→Mümkinatın nasıl mutlak vücudu olur?
29. Sözde şöyle bir cümle var: “Mümkinat mahiyetlerinin mutlak kemâli, mutlak vücuttur. Hususî kemâli, istidatlarını kuvveden fiile çıkaran, ona mahsus bir vücuttur.”
Yazıyı Oku→Tilavet
وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَاۙ وَالْقَمَرِ اِذَا تَلٰيهَاۙ “(Andolsun) güneşe ve aydınlığına, ve onu takip eden aya…” 91:1-2 Ragıp-el İsfahani’nin yukarıda alıntıladığım ayet hakkında güzel bir açıklaması var:
Yazıyı Oku→Öğretmenleri değil, fenleri dinleyin.
اَللّٰهُ الَّذ۪ي جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ قَرَارًا وَالسَّمَٓاءَ بِنَٓاءً “Allah o ki sizin için arzı bir makarr (karargâh), semayı da bir bina yaptı.” 40:64 Makarr, karargah, karar, takrir, ikrar, istikrar, müstekar kelimeleri hep aynı kökten (قرر) g...
Yazıyı Oku→Tabakalara Binmek
لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ “Şüphesiz tabakadan tabakaya binmektesiniz.” 84:19 Ayette geçen rakibe (ركب) fiili bir şeye binmek demek. Türkçe’deki merkep ile aynı kökü paylaşıyor.
Yazıyı Oku→Âdem ve İsimler
Âdem (asm) hepimizin babası olduğu gibi, onun kıssası da tüm “kıssaların babası” mahiyetinde. Bu kıssa diğer tüm kıssaları bünyesinde toplayan bir “çatı” (meta-story) olduğundan, gereği gibi anlamak özel bir çaba gerektiriyor. Bu yazıda Âdem kıssasın...
Yazıyı Oku→Mehbit
Mesnevi-i Nuriye’de şöyle bir cümle var: “Ve öyle Muhammed (a.s.m.) ki, âyât-ı bâhire, mu'cizat-ı katıa ve secâyâ-yı sâmiye ve ahlâk-ı âliye sahibi olmakla mehbit-i vahy-i İlâhî olmuştur.”
Yazıyı Oku→Misk
Hayata önce ağzımız (anne sütü) ile tutunuruz. Fakat bu tutunma bir süre sonra biter, sütten kesilir ve annemizden ayrılırız: حَمَلَتْهُ اُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًاۜ وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلٰثُونَ شَهْرًا “Annesi onu nice zahmetlere katla...
Yazıyı Oku→Bilimler ve Biz
Fenleri, eski adıyla felsefeyi, mutlaka ve mutlaka kendimize Harun-vari bir başvezir yapmamız, aşağıdaki ve benzeri cümlelere de artık farklı bir bakış açısıyla bakmamız gerekiyor: "Her ne vakit o iki silsile imtizaç ve ittihad etmişse, yani silsile-...
Yazıyı Oku→Empirisizm ve Sayılar
Günümüzde yapılan bilimsel çalışmaların büyük kısmı “empirik” karakterde. Günlük hayatımız da sayılarla iç içe geçiyor. Dolayısıyla, empirik ve sayı mefhumları üzerinde düşünmek bizim için faydalı olabilir. Öncelikle bir felsefi akım olarak bilinen e...
Yazıyı Oku→Unzurnâ – “Bize nazar et”
Aşağıdaki ayet genellikle indiği tarihi bağlamda anlaşılıyor: يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا “Ey iman edenler, ‘râ’inâ’ (bizi güt) demeyin, ‘unzurnâ’ (bizi gözet / nazar et) deyin ve dinleyin....
Yazıyı Oku→Şerar ve Şer
Arapçada şerar kıvılcım demek ve şer ile aynı kökü paylaşıyor. Bu kelimeyi bana şu cümle tanıttı: “İşte o fezlekelerde Kur'ân'ın hikmet-i ulviyesinden bazı işarat ve hidayet-i İlâhiyenin âb-ı hayatından bazı reşaşat (sızıntılar), i'câz-ı Kur'ân'ın be...
Yazıyı Oku→Soldaki ve Sağdaki Acz ve Fakr Yaraları
Acz ve fakr yaralarımızdan (dertlerimizden) haberimiz vardır. Şu parçada acz yarasının sol tarafta, fakr yarasının da sağ tarafta olduğu söyleniyor: “Sonra sol tarafıma bakıyorum, görüyorum ki: Nihayetsiz bir acz ve o hadsiz aczden neş'et eden derin...
Yazıyı Oku→Dolu kaseler
وَكَأْسًا دِهَاقًا “(Onlara) dolu kaseler (vardır.)” 78:34 Kase, bir içeceğin içilmesine imkan veren bir araç. İçilen şeyi (mesela suyu) belli bir miktarda içine alıyor ve içilen kaynaktan (mesela pınardan) ağıza kadar ulaştırma görevini görüyor. Bar...
Yazıyı Oku→Fünûn-u Ekvan ve Maarif-i İlahiye
Mesnevi-i Nuriye'de şöyle bir parça var (Badıllı tercümesi): “Hem niyet ve nazar; ikisi eşyanın mahiyetlerini değiştirip seyyiatı hasenata tebdil ederler. Nasılki, iksir, toprağı altına kalbeder, öyle de niyet dahi adi harekâtı ibadetlere çevirir. He...
Yazıyı Oku→Fakirlikten Korkarak Geçilen Zekat Köprüsü
Mal ile aramızdaki yatay ilişkiyi yani elimizdeki malı sahiplenmeyi temizleyerek onu dikey ilişkiye çevirmeye yani hakiki sahibi adına kullanmaya zekat verme diyoruz. 40’dan birini fakirlere vererek aslında hepsinin O’nun olduğunu karara bağlıyoruz....
Yazıyı Oku→Dünyanın neden İKİ güzel yüzü var?
32. Sözde geçen şu parça kritik bir öneme haiz: “Ehl-i dalâletin vekili der ki: ‘Ehâdisinizde dünya tel'in edilmiş, cîfe ismiyle yad edilmiş. Hem bütün ehl-i velâyet ve ehl-i hakikat dünyayı tahkir ediyor, ‘Fenadır, pistir’ diyorlar. Halbuki, sen büt...
Yazıyı Oku→Dünyanın ahiretin gölgesi olması ne demek?
Aşağıdaki duada numune-menba ve gölge-asıl kavramları birbiriyle eşleştirilmiş: “Ey bizi nimetleriyle perverde eden sultanımız! Bize gösterdiğin numunelerin ve gölgelerin asıllarını, menbalarını göster…Burada bize tattırdığın leziz nimetlerini orada...
Yazıyı Oku→Ahiretin İnsana Verdiği Gaflet
Ahirete imanın gayet önemli olduğunu biliyoruz. Lakin aşağıdaki ilginç cümlede, ahiretin insana gaflet verebileceği söyleniyor: “İ'lem eyyühe'l-aziz! Gafil nefis, âhireti dünyanın bitişiğinde ve dünya ile bağlı bir menzil zannediyor.” Mesnevi-i Nuriy...
Yazıyı Oku→Şerr-i Kalil ve Hayr-ı Kesir
İşarat-ul İ’caz’ın Fatiha’daki غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ kısmının tefsiri bağlamında şu soru ve cevabına gerek görülmüş: “Hakaik-i nisbiyenin ne kıymeti var ki, onun için şerler istihsan edilecek?”
Yazıyı Oku→Meleklerin İstiğfarı
وَالْمَلٰٓئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْاَرْضِ “Melekler Rablerinin hamdini tesbih ederler ve arzdaki herkes için istiğfar ederler.” 42:5
Yazıyı Oku→Ateşteki Bereket
Ateşte yanmak (صَلَى) ve namaz kılmak (صَلّٰى) Arapça’da aynı kökü paylaşıyor. Bu kelimelerin geçtiği ayetlere örnek olarak 75:31 ve 87:12 verilebilir. Namaz kılmak, salat getirmek gibi güzel bildiğimiz manaların ateşte yanmak gibi negatif bir mana i...
Yazıyı Oku→En yakın olan nasıl en uzak olur?
Bu dünya bizi şaşırtacak mahiyette var edilmiş. En yakının aynı zamanda en uzak olması da şaşırtıcı hadislerden biri: اِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَع۪يدًا “Şüphesiz onlar onu nihayetsiz uzak görüyorlar.” 70:6
Yazıyı Oku→Semanın arzdan ayrılması
اَوَلَمْ يَرَ الَّذ۪ينَ كَفَرُٓوا اَنَّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا “Hakikatin üzerini örtenler görmüyorlar mı ki, göklerle yer bitişik bir halde iken onları biz ayırdık.” 21:30 Yukarıdaki ayette bahsedilen göklerin ve...
Yazıyı Oku→İnfaktan Nifaka Giden Yol
Bize verilenlerden ihtiyaç sahiplerine infak etmemiz ve onlara sadaka vermemiz gerektiği çeşitli ayet ve hadislerde bize bildirilir. İnfak ve sadaka kelimeleri yaklaşık aynı anlamda. Öte yandan infak ile nifak ve münafık kelimeleri aynı Arapça kökü p...
Yazıyı Oku→Eşyanın Sabitliği
Gelişim psikolojisinde (developmental psychology) eşyanın sabitliği (object permanence) diye bir konu var. Eşya ile etkileşime giren bir bebek, ilk etapta gözlem alanından çıkan bir şeyin tamamen kaybolduğunu düşünüyor. Mesela oynadığı oyuncak ile ar...
Yazıyı Oku→Kemiyetin önemi
Kemiyetin (sayının) keyfiyete (kaliteye) nazaran öneminin olmadığını çok duymuşsunuzdur. Bunda bir hakikat payı var elbet. Risalelerde kemiyetin keyfiyete nazaran önemsiz olduğunu söyleyen pek çok parça var. Mesela: “Kemiyetin, keyfiyete nisbeten e...
Yazıyı Oku→İnsanın Tadı ve Kokusu
Rasulullahtan (asm) rivayet edilen enteresan bir hadis var: “Kur’an okuyan mü’min portakal gibidir: kokusu hoş, tadı güzeldir. Kur’an okumayan mü’min hurma gibidir: kokusu yoktur, tadı ise güzeldir. Kur’an okuyan münâfık fesleğen gibidir: kokusu hoş...
Yazıyı Oku→Güneş ve ay tutulmaları bize ne söyler?
Güneş tutulması gündüz vakti oluyor ve ayın güneşi perdelemesiyle gerçekleşiyor. Ay tutulması ise gece vakti oluyor ve dünyanın ayı perdelemesiyle gerçekleşiyor. Rasulullah’ın (asm) oğlu İbrahim öldüğü gün güneş tutulunca, sonradan kusuf (كسوف) diye...
Yazıyı Oku→Terazimiz ne zaman ağır çeker?
فَاَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَاز۪ينُهُ فَهُوَ ف۪ي ع۪يشَةٍ رَاضِيَةٍ “Terazileri ağır çeken kimse artık razı olduğu bir maişet içindedir.” 101:6-7 فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَاز۪ينُهُ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Yazıyı Oku→İhtiyaç ve Fakriyet
İhtiyaç nedir ve neden var? Neden kendimizi sürekli yeni ihtiyaçlar içinde buluyoruz? İlk bakışta ihtiyaç içinde olmak pek de sevilecek bir durum değil gibi. Bu sevilemeyişten ötürü olsa gerek, Hint fakiri denen kimseler ihtiyaçlardan tamamen kurtulm...
Yazıyı Oku→Kınayan kınanmıştır
(nefsini kınayan müstesna) Kur’an kınanmışlığı hem Firavun ve hem de Yunus (asm) ile ilişkilendiriyor. Musa (asm) ve beraberindekilerin peşine düşen Firavun’un akıbetini anlatan şu ayete göre: فَاَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ و...
Yazıyı Oku→Seyl-i Mevcudat Ehl-i Şirki Nasıl Boğar?
2. Şua’da şöyle bir parça var: …“Seyl-i mevcudat ve kàfile-i mahlûkat nereden geliyor ve nereye gidecek ve niçin gelmişler ve ne yapıyorlar?” diye halledilmeyen tılsımlı suallerin mânâları ona inkişaf etmesi, ancak ve ancak sırr-ı tevhid iledir. Yoks...
Yazıyı Oku→100 Yıllık Ölüm
Bu yazıda aşağıdaki ayeti bir miktar anlamaya çalışacağız. اَوْ كَالَّذ۪ي مَرَّ عَلٰى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلٰى عُرُوشِهَاۚ قَالَ اَنّٰى يُحْي۪ هٰذِهِ اللّٰهُ بَعْدَ مَوْتِهَاۚ فَاَمَاتَهُ اللّٰهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُۜ قَالَ كَمْ لَبِثْ...
Yazıyı Oku→Uyku ve Ölüm
Yeryüzünün ölümünden sonra diriltilmesiyle ilgili bulabildiğim bazı ayetler şöyle: يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذَلِكَ تُخْرَجُون “O ölüden diriyi çıkarır; diriden de ö...
Yazıyı Oku→Şer olmazsa, hayır bilinmez!
“Evet, bu kâinatta hayır-şer, lezzet-elem, ziya-zulmet, hararet-bürudet, güzellik-çirkinlik, hidayet-dalâlet birbirine karşı gelmesi ve içine girmesi, pek büyük bir hikmet içindir. Çünkü şer olmazsa hayır bilinmez. Elem olmazsa lezzet anlaşılmaz. Zul...
Yazıyı Oku→"Şükrederseniz artırırım"
Aşağıdaki ayetin meali genel itibariyle aşağıda alıntıladığım gibi yapılıyor: لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَاَز۪يدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ اِنَّ عَذَاب۪ي لَشَد۪يدٌ “Eğer şükrederseniz elbette size (nimetimi) artırırım. Eğer (nimetimin) üstünü örterseniz,...
Yazıyı Oku→Sun'î Libasın Mühim Bir Hikmeti
Aşağıdaki parçada Nursi enteresan bir konudan bahsediyor: “Dünyada sun'î libasın hikmeti, yalnız soğuk ve sıcaktan muhafaza ve ziynet ve setr-i avrete münhasır değildir. Belki mühim bir hikmeti, insanın sair nevilerdeki tasarruf ve münasebetine ve ku...
Yazıyı Oku→Kafirlere gülen mü'minler
فَالْيَوْمَ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَۙ “İşte o gün iman edenler kafirlere gülmektedirler.” 83:34 Bu ayet cennetliklerin o gün cehenneme giden kafirlere gülecekleri şeklinde çevriliyor. Hatta bir meal paranteze bile gerek duymada...
Yazıyı Oku→Dağa Atılan Cila
Dağların Kur’an’da özel bir yeri var. Hem Musa’ya hem de Rasulullah’a (asm) ilk vahiy bir dağda geliyor. Yine dağdaki bir başka buluşmada Musa (asm) Rabbine onu görmek istediğini söyleyince, kendisine bu isteğinin ancak baktığı dağın yerinde durması...
Yazıyı Oku→Müzakere-Münakaşa ve Fırkalaşma
Müzakere, farklı fikirlerin tartışılması demek. Mesela ilmi bir müzakerede taraflar adıkları farklı pozisyonları birbirlerinin nazarına vererek kendi pozisyonlarının neden daha hakikatli olduğunu savunabilirler. Müzakereler en azından amaç itibariyle...
Yazıyı Oku→Beraat
Beraat kelimesi ilk etapta bana bir suçtan beraat etmeyi ve temize çıkmayı hatırlatıyor. Kur’an’ın bu kelimeyi kullandığı bağlam ise çok farklı: بَرَٓاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَرَسُولِه۪ٓ اِلَى الَّذ۪ينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِك۪ينَ “Bu, Allah ve O’nun...
Yazıyı Oku→Zaaf, Muzaaf, Riba ve Terbiye
Bu dört kelime birbiriyle ilişkili kavramlar. Zaaf ve zayıf kelimeleri yaklaşık eş anlamlı. Aynı kökü (ضعف) paylaşan muzaaf kelimesi ise kat kat artmış anlamında. Mesela, “Kâinatta, bittecrübe, herşeyin bir nokta-i kemâli vardır. O şeyin, o noktaya b...
Yazıyı Oku→Melekler Neyi Bilebilir?
Varlığın sahibi bilinmeyi irade ettiği için bize yokluğu tecrübe edebilme kabiliyetini vermiş. Şer ve adem olmadan bilme dediğimiz eylem gerçekleşmiyor. Varlık var olsa da, varlığın varlığını ve onun sair özelliklerini onların yokluğunu tecrübe etmey...
Yazıyı Oku→Erkekler ve Binalar
Bu alem bina edildi. İnsan da evini ve evlatlarını bina etti. Fakat bu binasında genellikle kız evlatlardan çok erkek evlatlarını dayanak noktası olarak gördü. Günümüzde bu durumun eskisi gibi olmadığı söylenebilir. Artık hanımlar da erkekler gibi ka...
Yazıyı Oku→Hayrı Kabul Etmek ve Şerre Merci Olmak
18. Söz’de şöyle bir parça var: “[Ey nefsim] sen, benim cismimde, âlemdeki tabiata benzersin. İkiniz hayrı kabul etmek, şerre merci olmak için yaratılmışsınız. Yani, fâil ve masdar değilsiniz; belki münfail ve mahalsiniz. Yalnız bir tesiriniz var. O...
Yazıyı Oku→Mizan
Mizan kelimesiyle eş anlamlı kelimeler şöyle: tartı, terazi, ölçü aleti. Edebiyattan bildiğimiz vezin kelimesi de aynı kökten ve yaklaşık eş anlamlı. Rahman suresinde mizan kelimesi dikkat çekici bir tarzda arka arkaya üç kez geçiyor:
Yazıyı Oku→Şerri Acele İstemek
Daha önceki bir yazıda hayırda acele etmek ile hayrı acele istemek arasındaki farka dikkat çekmiştim. Bu yazıda ise şerde acele etmenin yanlış olduğunun yeterince açık olduğunu umarak, şerri acele istemenin neden doğru olmadığına değineceğim. Hayrı...
Yazıyı Oku→Hayırda acele etmek
“Hayırlı işlerde acele ediniz” mealindeki nebevi uyarıyı muhtemelen hepimiz biliriz. Burada kastedilen bir işi alelacele, üzerinde fazla düşünmeden yapmak değil, gerekli değerlendirmeyi yaptıktan, yapılması gerekenin ne olduğunu yani o işin hayır old...
Yazıyı Oku→Affedici Kısas (Generous Tit for Tat)
Bu yazıyı okumadan mümkünse önce şu yazıyı okumanızı rica edeceğim. Teknik bir konuyu gayet güzel ve anlaşılır bir dilde anlatmış. En başarılı stratejinin “generous tit for tat” yani affedici kısas olduğunu simülasyonlar ile bulmuşlar ve bunun gerçek...
Yazıyı Oku→Nefisten Yapılan Zevce ve İstenen Salih
هُوَ الَّذ۪ي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ اِلَيْهَا “Sizi tek bir nefisten var eden ve ondan da, kendisinde sukunet bulması için onun zevcesini (eşini) yapan O’dur.” 7:189 Her birimiz tek bir nefisten var edi...
Yazıyı Oku→Cennetteki Eşler
Cennetteki eşler şu şekilde tasvir ediliyor: وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ اَتْرَابٌ “Ve yanlarında gözlerini kendilerinden başkasına dikmeyen, kendileriyle yaşıt eşler vardır.” 38:52
Yazıyı Oku→İlim, malûma tâbidir
Nursi “kader, ilim nev’indendir; ilim, malûma tâbidir” konusunu açıklarken şu kritik cümleleri kullanıyor: “Hem ezel, mazi silsilesinin bir ucu değil ki, eşyanın vücudunda esas tutulup ona göre bir mecburiyet tasavvur edilsin. … Öyle ise, daire-i müm...
Yazıyı Oku→Fiilin Bidayeti
Kader ve cüzi irade bahsindeki üç görüş şu cümleler ile özetleniyor: “Meselâ, halk-ı ef'al meselesinde Cebr mezhebi ifrattır ki, bütün bütün insanı mahrum eder. İtizal mezhebi de tefrittir ki, tesiri insana verir. Ehl-i Sünnet mezhebi vasattır. Çünkü...
Yazıyı Oku→Tüfek atmasaydı...
Gençlik zamanımda Back to the Future adında çok sükse yapan bir film izlemiştim. Filmin kahramanı bir zaman makinesi vasıtasıyla geçmişteki olayları değiştirerek farklı bir gelecek inşa etmeye çalışıyor. Herkesin kendi hayatında değiştirmek istediği...
Yazıyı Oku→Cüzi İrade
Cüzi irade meselesi kelamcılar arasında ziyadesiyle tartışılmış. Mutezile “fiil insana verilmediği takdirde insanın iradesinden ve sorumluluğundan bahsedemeyiz” demiş. Cebriye ise Yaratıcının herşeyin hakiki faili ve külli irade sahibi olduğunu vurgu...
Yazıyı Oku→Arzda kaybolmak
وَقَالُٓوا ءَاِذَا ضَلَلْنَا فِي الْاَرْضِ ءَاِنَّا لَف۪ي خَلْقٍ جَد۪يدٍۜ بَلْ هُمْ بِلِقَٓاءِ رَبِّهِمْ كَافِرُونَ “Ve dediler: Arzın içinde kaybolduktan sonra mı yeni bir yaratılış içinde olacağız? Hayır, onlar Rablerine kavuşmayı inkâr etmektedirl...
Yazıyı Oku→Emaneti Yüklenmek ve Eda Etmek
Bir emaneti eda edebilmek için, öncelikle onu yüklenmek yani üstümüze almış olmak lazım. Mesela namazı eda etmek için önce namaz “borcunun” bizde tahakkuk etmesi lazım. Bu da ancak “bende bana ait olmayan bir şey var” diyebilmek ve bunun da ötesinde...
Yazıyı Oku→Esef ve İntikam
Tevrat ve İncil’de geçen şu ayet ilgi çekici: “İnsanı yarattığına pişman oldu. Yüreği sızladı. ‘Yarattığım insanları, hayvanları, sürüngenleri, kuşları yeryüzünden silip atacağım’ dedi, ‘Çünkü onları yarattığıma pişman oldum.’” Yaratılış 6
Yazıyı Oku→Mazlumun gizli zulmü
Zalimlerin zulmü istisnasız herkesi rahatsız eder ve “bu alemin Rabbi neden bu kadar zulme izin veriyor?” sorusunu sordurur. Meleklerin 2:30’daki itirazını haklı çıkarır tarzda, ilk insan yasak ağaca yaklaşarak, onun bir oğlu da diğerini öldürerek zu...
Yazıyı Oku→Şemse ve Kamere Secde Etmeyin
وَمِنْ اٰيَاتِهِ الَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُۜ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلّٰهِ الَّذ۪ي خَلَقَهُنَّ اِنْ كُنْتُمْ اِيَّاهُ تَعْبُدُونَ “Güneş ve ay, gece ve gündüz, O’nun ayetlerindendir. Ne güneşe ne d...
Yazıyı Oku→Tesettür neden bir ihtiyaç?
Tesettür kelimesini duyduğumuzda aklımıza başörtüsü ve pardesü gibi hanım kıyafetleri geliyor. Bir şeyi “setr” (ستر) etmek onu örtmek, korumak ve saklamak demek. Dinin getirdiği setr-i avret prensibi avret yerlerinin örtülmesi hakkında. Erkeklerin de...
Yazıyı Oku→İman nedir?
İman, insanın tecrübe ettiği varlığı anlamlandırırken kullandığı teorik modeldir. Duyularıyla dünyasına gelen her algıyı bu teorik modele göre renklendirir, yani yorumlar. En avamdan en havassa kadar herkesin bir varlık modeli vardır. Tüm anlamlandır...
Yazıyı Oku→Şerrin Kıymeti
Şer öyle bir mesele ki, hangi kaynağı okursak okuyalım, üzerinde ne kadar mesai harcarsak harcayalım, anlayamadığımız, çözümleyemediğimiz veya özümseyemediğimiz noktaları mutlaka kalacak. Zira şer her insanın zihnini ömrü boyunca meşgul etmesi amacıy...
Yazıyı Oku→Koyun Davası
Davud’a (asm) başvuran iki davacının kıssasından haberiniz olmuştur. İlgili ayetleri aşağıya alıyorum: وَهَلْ اَتٰيكَ نَبَؤُ۬ا الْخَصْمِۢ اِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَۙ “Hasım kıssasının haberi sana geldi mi – hani onlar mihraba (mâbede) tırmanmıştı?...
Yazıyı Oku→Diriliş gününe nazar etmek
Bu yazıda, İblis’in Rabbine ilettiği aşağıdaki talep üzerine düşüneceğiz: قَالَ رَبِّ فَاَنْظِرْن۪ٓي اِلٰى يَوْمِ يُبْعَثُونَ “Dedi: ‘Rabbim, öyleyse onların dirilecekleri güne kadar bana süre tanı.’” 38:79
Yazıyı Oku→